SỎI ĐƯỜNG TIẾT NIỆU – NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Bạn ít vận động, uống ít nước hay thường đau khi đi tiểu và nhiều dấu hiệu khác nữa. Rất có thể bạn bị sỏi đường  tiết niệu.

Sỏi đường tiết niệu là một bệnh lí rất dễ mắc phải. Các yếu tố dẫn đến sỏi bệnh tiết niệu do thời tiết và đặc biệt là thói quen sinh hoạt của nhiều người. Việc phòng tránh hoặc hạn chế bệnh sỏi đường tiết niệu hoàn toàn thực hiện được thông qua thói quen sinh hoạt. Nhận biết các dấu hiệu của bệnh sỏi đường tiết niệu để có thể phòng ngừa và điều trị hợp lí.

Hình ảnh minh họa sỏi đường tiết niệu
Hình ảnh minh họa sỏi đường tiết niệu

Sỏi đường tiết niệu là gì?

Sỏi đường tiết niệu là hiện tượng kết sỏi ở đường tiết niệu. Bệnh thường có ở người trưởng thành, ở nam giới xảy ra nhiều hơn so với nữ giới. Trẻ em dưới 10 tuổi dễ mắc sỏi niệu hơn so với lứa tuổi lớn hơn.
Theo vị trí kết sỏi có thể phân loại sỏi đường tiết niệu gồm:

  • Sỏi thận.
  • Sỏi niệu quản.
  • Sỏi bàng quang.
  • Sỏi niệu đạo

Sỏi đường tiết niệu hình thành như thế nào?

Thông thường các chất cặn, bã hoặc các tinh thể khi kết tinh lại (kích thước nhỏ) được thải loại ra ngoài cùng với nước tiểu. Tuy nhiên do một số nguyên nhân các chất cặn, bã và tinh thể tích tụ lâu ngày kết lại thành sỏi.

Nguyên nhân sỏi đường tiết niệu

Sỏi đường tiết niệu bao gồm sỏi thận, niệu quản, bàng quang, thậm chí có sỏi niệu đạo. Sỏi tiết niệu là do kết quả của sự kết tủa của một số chất chứa trong nước tiểu, kết hợp với sự lắng đọng, ứ nước tiểu, đặc biệt ở người cao tuổi khi chức năng của thận, bàng quang yếu đi hiện tượng này càng dễ xuất hiện.

Có nhiều yếu tố gây sỏi đường tiết niệu, trong đó phải kể đến việc dùng một số thuốc liều cao, dài ngày (do lạm dụng) như canxi trong điều trị và phòng loãng xương. Bởi vì, ở người cao tuổi, hấp thu canxi kém nhưng bài tiết canxi lại gia tăng nếu lạm dụng hoặc sử dụng không theo chỉ định của bác sĩ sẽ làm cho lượng canxi dư thừa tăng lên và liên tục chúng được đào thải qua thận, gây lắng đọng và hình thành sỏi ở thận.

Một số người lạm dụng dùng quá nhiều và dài ngày vitamin C rất dễ dẫn đến sỏi đường tiết niệu. Bởi vì, sản phẩm chuyển hóa trung gian của vitamin C là axít oxalic được đào thải qua thận, vì vậy, khi dùng liên tục và liều cao có thể gây nên sỏi oxalat canxi.

Một số trường hợp bị sỏi đường tiết niệu vì lý do nào đó làm tăng hàm lượng axít uric trong nước tiểu chẳng hạn như bệnh gút dẫn đến sỏi tiết niệu. Lạm dụng thuốc chứa canxi, vitamin C, chế độ ăn nhiều thực phẩm có chứa canxi (tôm, cua, phủ tạng động vật…), trong khí đó uống ít nước, nhất là người cao tuổi càng dễ bị sỏi đường tiết niệu.

Nhiễm trùng đường tiểu là nguyên nhân đáng kể gây sỏi đường tiết niệu, nhất là nhiễm trùng mạn tính. Nhiễm trùng làm cho tổ chức thận bị tổn thương, niêm mạc bàng quang, niệu quản, niệu đạo bị viêm rất dễ gây lắng đọng canxi, oxalate tạo nên sỏi. Đây là vòng luẩn quẩn, nhiễm trùng đường tiểu gây sỏi đường tiết niệu, và rất dễ gây nhiễm trùng tiết niệu.
Sỏi đường tiết niệu còn liên quan đến một số bệnh khác như:

  • Tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến (nam giới).
  • Dị dạng đường tiểu.
  • U đường tiết niệu.
  • Bệnh tiểu khung (phụ nữ) gây nên hiện tượng lắng đọng nước tiểu do chèn ép, từ đó dễ hình thành sỏi đường tiết niệu, nhất là các trường hợp sự lắng đọng nước tiểu gây nhiễm trùng tiết niệu.

Bệnh nhân là người cao tuổi thường ít uống nước, một mặt do trung tâm báo thiếu nước nằm ở hạ đồi trên não hoạt động ngày một kém bởi bị lão hóa theo năm tháng cho nên người cao tuổi ít có cảm giác khát nước, vì vậy, không uống.

Mặt khác người cao tuổi dần dần có vị giác ngày một giảm sút, dạ dày lúc nào cũng có cảm giác no cho nên không cảm thấy khát nước. Một số người cao tuổi thường ngại vận động hoặc khó vận động cho nên việc tiểu tiện cũng gặp khó khăn gây ứ đọng nước tiểu ở bàng quang cũng là nguyên nhân gây sỏi đường tiết niệu, nhất là sỏi bàng quang, từ đó viêm ngược dòng, gây sỏi thận.

Những thói quen sinh hoạt dễ gây bên nên sỏi đường tiết niệu

Có rất nhiều sinh hoạt hàng ngày của chúng ta khi diễn ra trong thời gian dài là nguyên nhân chính dẫn đến sự hình thành sỏi đường tiết niệu

  • Bỏ buổi sáng
  • Ăn quá nhiều chất béo
  • Ăn quá nhiều thực phẩm chứa canxi
  • Uống ít nước
  • Lười vận động
  • Nhịn đi tiểu

Ngoài ra còn những trường hợp khác như: Phụ nữ mang thai bị chèn đường tiểu, người bị u xơ tiền liệt tuyến

không nên nhịn tiểu để mắc bệnh sỏi đường tiết niệu
không nên nhịn tiểu để mắc bệnh sỏi đường tiết niệu

Các triệu chứng của sỏi đường tiết niệu

Sỏi đường tiết niệu được hình thành ở các vị trí khác nhau. Dựa vào các dấu hiệu đặc trưng sau chúng ta có thể biết được chúng ta bị mắc bệnh sỏi đường tiết niệu loại nào:

  • Sỏi thận và sỏi niệu quản
  • Dễ nhận thấy nhất là đau vùng mạng sườn thắt lưng
  • Đau cấp tính: đau quặn thận và xuất hiện đột ngột sau lao động hoặc vận động. Ban đầu là đau dữ dội, từng cơn vùng thắt lưng sau đó lan xuống vùng bẹn sinh dục, không có tư thế giảm đau. Cơn đau sẽ giảm dần sau khi được nghỉ ngơi hoàn toàn.
  • Đau mãn tính: bệnh nhân luôn thấy đau, tức vùng thắt lưng (một bên hoặc hai bên), khi vận động thì đau nhiều hơn. Ngoài ra còn có hiện tượng đái ra máu hoặc đái ra sỏi.
  • Đái ngắt ngừng
  • Đái rắt
  • Đái buốt cuối bãi
  • Đái đỏ cuối bãi
  • Sỏi niệu đạo
  • Đái rắt
    Đái buốt đầu bãi
  • Đái khó
  • Sờ theo niệu đạo thấy có sỏi.

Lời khuyên của dành cho người bị sỏi đường tiết niệu

Bệnh sỏi đường tiết niệu nếu mắc phải sẽ làm cho cuộc sống của chúng ta khó khăn hơn: giảm năng suất lao động, khó khăn trong sinh hoạt cá nhân, … Vì vậy cách tốt nhất là chúng ta ngăn ngừa sự hình thành sỏi từ những thói quen sinh hoạt tốt, như:

uống nhiều nước để ngăn sỏi đường tiết niệu
Uống nhiều nước để ngăn sỏi đường tiết niệu
  • Uống nhiều nước: từ 2,5 – 3 lít nước mỗi ngày
  • Không bỏ bữa sáng
  • Ăn lạt, giảm ăn thịt
  • Ăn uống điều độ thực phẩm chứa canxi như sữa, phô mai (không kiêng cữ quá mức).
  • Kiêng cữ thực phẩm chứa oxalat như: trà đặc, cà phê, sô cô la, rau muống, ngũ cốc,…
  • Nên uống nhiều nước cam, nước chanh, …
  • Nên ăn nhiều rau xanh có chất xơ.
  • Tránh ăn các thực phẩm như: cá khô, khô mực, tôm khô, lạp xưởng, …
  • Vận động nhiều hơn.

Nguyên tắc điều trị sỏi đường tiết niệu

Khi nghi bị sỏi đường tiết niệu cần được khám bệnh đầy đủ, đúng chuyên khoa để được điều trị sớm. Nếu bác sĩ khám bệnh thấy khả năng điều trị nội khoa còn có kết quả sẽ được chỉ định dùng thuốc, kèm theo uống nhiều nước và lợi tiểu (nước râu ngô, bông mã đề…).

Nếu không còn khả năng điều trị nội khoa, sẽ được can thiệp bằng ngoại khoa với nhiều hình thức khác nhau tùy theo sức khỏe của người bệnh, nhất là người có tuổi.

Sỏi đường tiết niệu khi không được phát hiện sớm và điều trị dứt điểm có thể gây ra một số biến chứng, có trường hợp rất nguy hiểm. Nhẹ thì gây đau thắt lưng, rối loạn tiểu tiện. Nặng hơn có thể xuất hiện hiện tượng đau quặn, đau dữ dội, có trường hợp phải đi cấp cứu.

Sỏi đường tiết niệu có thể gây nên biến chứng gì?

Sỏi đường tiết niệu nếu không phát hiện sớm và điều trị dứt điểm có thể gây ra một số biến chứng, thậm chí biến chứng nguy hiểm, nhất là ở người cao tuổi, sức yếu. Tuy nhiên, còn tùy thuộc vào số lượng, kích thước của sỏi và vị trí của sỏi.

Biến chứng của sỏi đường tiết niệu khá phức tạp, nếu nhẹ, gây đau thắt lưng, rối loạn tiểu tiện (đái rắt, són, buốt), nặng hơn, sỏi từ thận rơi xuống niệu quản xuất hiện cơn đau dữ dội, đột ngột, cấp tính gọi là cơn đau quặn thận, nhiều trường hợp phải cấp cứu.

Trường hợp sỏi từ thận rơi xuống niệu quản sẽ làm tổn thương niệu quản gây chảy máu hoặc bị nhiễm trùng ngược dòng gây viêm thận ứ mủ. Tại niệu quản, sỏi có thể làm ứ đọng nước tiểu gây giãn niệu quản, giãn đài, bể thận, hậu quả là thận bị tổn thương, nặng hơn là suy thận.

Suy thận, điều trị gặp không ít khó khăn và làm tăng huyết áp, tăng ure máu rất nguy hiểm, giai đoạn cuối của suy thận phải chạy thận nhân tạo, thậm chí ghép thận. Khi sỏi rơi xuống bàng quang gây nên sỏi bàng quang, sỏi ngày một lớn dần do lắng đọng các chất cặn, trong đó có canxi, oxalate gây viêm bàng quang và viêm ngược dòng lên thận.

Sỏi từ bàng quang đi ra ngoài qua niệu đạo, nếu sỏi có kích thước lớn, gồ ghề sẽ bị mắc kẹt ở niệu đạo phải cấp cứu, vì không thể đi tiểu được, đồng thời rất khó chịu, đau đớn.

ăn uống hợp lý để ngăn ngừa bệnh sỏi đường tiết niệu
Ăn uống hợp lý để ngăn ngừa bệnh sỏi đường tiết niệu

Vì vậy khi có các triệu chứng ban đầu về các loại sỏi đường tiết niệu thì nên tới gặp bác sĩ ngay để có được hỗ trợ tốt nhất.
Quan trọng hơn cả chúng ta cần có chế độ ăn, uống và vận động theo tiêu chí đúng, đủ để phòng ngừa cũng như hạn chế nhiều loại bệnh trong đó có bệnh sỏi đường tiết niệu. Khám sức khỏe định kì là một trong những cách để phát hiện kịp thời bệnh về sỏi đường tiết niệu cũng như nhiều loại bệnh khác.
Nguồn tham khảo:
https://www.24h.com.vn/suc-khoe-doi-song/nguyen-nhan-gay-soi-tiet-nieu-c62a937472.html

Bài viết liên quan